Inleiding tot die boek Eksodus
Stel jou voor: dit is laat nag in Egipte. Dit is pikdonker en die straatjies is stil. In elke Israelitiese huis brand ‘n klein olielampie. Die reuk van gebraaide lamsvleis en ongesuurde roosterkoeke hang in die lug. Teen elke deurkosyn is bloed gesmeer met ‘n hisoptak. Almal eet haastig, met hulle skoene aan die voete, en ‘n staf in die hand. Hulle weet nie presies wat aan die kom is nie, maar dit was God se opdrag aan hulle deur Moses en daarom eet hulle vir die eerste maal die Pasga. Hulle weet iets groot is aan die gebeur. Hierdie aand sal hulle lewens vir altyd verdeel in die tyd voor die uittog en die tyd na die uittog uit Egipte.
Waar Genesis die wêreld van die aartsvaders skets: die sondeval, die eerste moord, die nomadiese lewe, die sluit van verbonde, die belofte van ‘n nageslag en die betekenis van ‘n naam, neem Eksodus ons na iets fundamenteel anders. God werk nie meer slegs met individue of enkele families nie, maar is besig met die geboorte van ‘n volk.
In Eksodus is dit die HERE (JHWH) self wat met sy volk praat, nie alleen oor hoe hulle moet glo nie, maar in hoe hulle moet leef: hoe hulle eet, wanneer hulle moet rus, hoe hulle moet aanbid, en hoe hulle reg moet laat geskied aan mekaar en aan die armes en vreemdelinge.
Die lewenswyse van die aartsvaders word nou vervang deur ‘n gemeenskapslewe wat deur God self voorgeskryf word. En die belangrikste boodskap van Eksodus is oor die aard van God se verlossing: God red nie sodat mense as individue kan leef nie. Hy red sodat hulle binne sy verbond saam met ander voor sy aangesig kan lewe.
God se Naam: EK IS
Voordat enige gebruik in Eksodus ter sprake kom, gebeur iets van wesenlike belang: God openbaar sy Naam aan Moses en aan sy volk. By die brandende bos in Eksodus 3 ontmoet Moses die God van sy vaders. Wanneer Moses vra wie hom gestuur het, antwoord God met ‘n Naam wat dwarsdeur die Ou Testament gebruik sou word: “EK IS WAT EK IS”, in Hebreeus, Ehyeh asher Ehyeh. En dan sê Hy: “Dit is my Naam vir ewig, en dit is My gedenknaam van geslag tot geslag” (Eksodus 3:14–15).
In die antieke Nabye Ooste was iemand se naam ‘n teken van sy karakter. ’n Naam het aan almal vertel wie jy is en wat hulle van jou kan verwag. Gode in die omringende kulture het name gehad wat hulle domein beskryf het: die songod, die stormgod, die vrugbaarheidsgodinne. Maar Israel se God maak Homself bekend met ‘n werkwoord: “Ek Is” (Ehyeh). Dit verwys na sy absolute, onafhanklike bestaan. Hy is die Een wat nie afhanklik is van ruimte of tyd of seisoene nie. Hy is die ewige, soewereine God.
Die naam JHWH (Hy is) is die derde persoon enkelvoud van Ehyeh (Ek is). Wanneer Moses die groot “Ek is” aan die volk bekendstel, doen hy dit deur na Hom te verwys as “Hy is” (Jahwe).
Vir die volk Israel het die gebruik van die Naam van God groot betekenis gekry. Die Naam was heilig; so heilig dat dit later nie eens hardop uitgespreek sou word nie. Die derde gebod verbied die gebruik van God se Naam op ‘n sinnelose of lighartige manier (Eksodus 20:7). Die Naam dra soveel gewig omdat die Naam die Persoon verteenwoordig. Om die Naam te misbruik, is om God self te minag. Uit eerbied vir sy Naam en om te voorkom dat hulle die Naam ydellik gebruik, het die Israeliete na die terugkeer uit die ballingskap God se verbondsnaam weergegee met Adonai (my Here).
Later sou Jahwe in die Griekse vertaling van die Ou Testament weergegee word met die Griekse vorm van HEER (Adonai), naamlik KURIOS, wat tans ook in Afrikaanse Bybelvertalings vertaal word met 4 eerbiedwaardige hoofletters: HERE. Die gebruik van die verbondsnaam HERE in Bybelvertalings wil erkenning gee aan die 4 hoofletters van die Naam JHWH, saam met die vertaalde vorm van die Griekse KURIOS (HERE). Dit word die verbondsnaam waarmee God Homself aan Israel bind. God sê deur sy Naam in effek: “Ek wil deur julle geken word. Ek gee julle my Naam”.
| En God sê vir Moses: Ek is wat Ek is. Ook sê Hy: So moet jy die kinders van Israel antwoord: Ek is het my na julle gestuur. Toe sê God verder vir Moses: Dit moet jy aan die kinders van Israel meedeel: Die Here, die God van julle vaders, die God van Abraham, die God van Isak en die God van Jakob, het my na julle gestuur. Dit is my Naam vir ewig, en dit is my gedenknaam van geslag tot geslag. Eksodus 3:14–15 |
God het Homself laat ken. En dít is die fondament van ons geloof. Ons aanbid nie ‘n onbekende mag of krag nie, maar ‘n God wat Homself deur sy Naam bekend gemaak het, en wat deur sy volk geken kan word.
| Die openbaring van God se Naam is die mees wesenlike daad in Eksodus. Alle ander gebruike en gewoontes, soos die Pasga, die instelling van die Sabbat, die bou van die Tabernakel, ens., is antwoorde op hierdie een openbaring: die God met die Naam “EK IS”, is hier teenwoordig. |
Jy trek soggens aan sonder om daaroor te dink. Tog sê jou klere reeds iets oor jou voor jy ’n woord kan praat.
Die AP Akademie bied die volgende Kortkursus aan: 
Die afgelope jare, en veral sedert Covid, het ’n nuwe vorm van “Bybellees” posgevat – op selfone. Kort video’s, vinnige aanhalings en treffende Bybelverse word daagliks gedeel op sosiale media. Sommige is baie goed en aanvaarbaar, maar ‘n mens is dikwels verstom oor die vlakheid van die teologie in ander, wat soms met groot oortuiging en min konteks aangebied word. Hierdie verskynsel, wat ek “TikTok-teologie” wil noem, is ’n moderne hermeneutiese uitdaging. Aan die een kant kan mens dankbaar wees dat die Bybel wel aangehaal word, maar hóé dit aangehaal word, los van die konteks en watter verstaan daaraan gegee word, plaas ‘n groot vraagteken oor Skrifgesag. Om ’n teks buite konteks te lees, was nog altyd ’n vorm van inlees en nie uitleg nie, ongeag die vernuf om mense se aandag te trek.
Vryheid is ’n woord wat maklik gebruik word, maar selde konsekwent deurdink word. In politieke en ekonomiese gesprekke word vryheid dikwels gereduseer tot stemreg of gelykheid voor die grondwet. Tog wys die geskiedenis, en die Bybel nog meer, dat ware vryheid onlosmaaklik verbind is aan verantwoordelikheid, selfstandigheid en orde. Waar hierdie dinge verdwyn, volg afhanklikheid, en waar afhanklikheid wortelskiet, verdwyn ‘n mens se vryheid.
Een van die mees populêre aannames in ons tyd is dat geloof iets persoonliks is wat jy op jou eie kan uitleef. Jy kan glo sonder om deel te wees van ‘n kerk. Jy kan geestelik groei sonder die las om op ‘n Sondag vroeg op te staan. Dit is ‘n onbybelse idee.
Armoede is so oud soos die mensdom self, maar dit bly ’n brandpunt in elke tyd en samelewing. Jesus het gesê ons sal die armes altyd by ons hê (Matt. 26:11). Ten spyte hiervan, het elke tyd en elke geslag ‘n verantwoordelikheid om dié wat minderbevoorreg is, te help. Dit is in besonder die roeping van die kerk, wat die barmhartigheid wat Christus aan ons bewys het, ook aan ander moet wys.
Die herdenking van die 1700ste jaar sedert die Konsilie van Nicéa (325 n.C.), het vanjaar verskeie geleenthede gebied om die kern van die Christelike geloof weer te oordink en te bely.
Wanneer Christene sê dat “Jesus die Christus” is, maak hulle ’n openbare, politieke verklaring. Hulle maak ‘n verklaring wat die magstrukture van die wêreld direk uitdaag. Die evangelie is nié ’n a-politiese boodskap nie. As ons sê dat alle gesag aan Christus onderwerp is, sê ons indirek dat alle aardse magte aan Hom onderwerp is. Dit beteken dat géén aardse mag vir altyd sal hou nie en dat alle regerings sal verbygaan. Dit is dus ’n politieke aankondiging wat alle aardse gesag onder Christus se heerskappy plaas. 
Vandag is 31 Oktober. Op dié dag in 1517, het Martin Luther die 95 stellinge teen die kerkdeur in Wittenberg vasgespyker. Dit het die reformasie begin.
Ons herdenk hierdie week die Protestantse kerkhervorming wat amptelik begin het op 31 Oktober 1517 toe Martin Luther die 95 stellinge teen die Roomse dwaalleer teen die Wittenberg kerkdeure vasgespyker het.
Soms kom daar vreemde uitsprake in ons tyd voor, byvoorbeeld die bewering dat “Amen” nie ‘n Bybelse woord is nie en sou verwys na die 
In ons tyd word die Bybel en evangelie dikwels behandel asof dit ’n gewone verbruiksartikel of handelsproduk is. Die Here Jesus leer self dat die arbeider sy loon werd is (Lukas 10:7). Daarom kan daar nie fout gevind word met die gebruik dat ‘n leraar deur ‘n gemeente getrakteer word om die Woord van die Here te bedien in ruil vir versorging nie, of dat die Bybel verkoop word in ruil vir die instandhouding van die diens nie. Dit neem egter nooit die verantwoordelikheid van die kerk weg om soos ‘n profeet van ouds die Woord van God te bedien en uit te deel sonder voordeel of vrees nie.
Ons vier vandag die 150ste herdenking sedert die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA). Dis is ‘n besondere geleentheid aangesien dit ook saamval met die eeufeesviering van Afrikaans as amptelike taal.
In ‘n 
In ’n wêreld waar geloofsoortuigings al hoe meer benader word asof dit afhang van die mening van die meerderheid, is dit noodsaaklik om as Christene duidelik te formuleer waarom geloof in die letterlike bestaan van die hemel ’n fundamentele waarheid in die Bybelse leer is. Die Bybel bied ’n perspektief op die hemel as ’n werklike plek, wat voorberei word deur Christus self, waar gelowiges in ewige gemeenskap met God sal verkeer. Hierdie waarheid is nie opsioneel vir die geloof nie, want dit anker die eskatologiese verwagting, morele lewe, en troos van die kerk deur die eeue heen in die belydenis van wat die Bybel daaroor leer.
Die leer van die wegraping soos dit in baie populêre charismatiese- en dispensasionele kringe verstaan word, naamlik dat Christus geheimsinnig kom om die gelowiges van die aarde weg te neem (weg te raap) voor of tydens ’n toekomstige groot verdrukking, is nie ’n suiwer Bybelse of gereformeerde beskouing nie. Dit berus eerder op ’n spesifieke eskatologiese raamwerk wat eers in die 19de eeu na vore gekom het deur John Nelson Darby en later populêr geword het deur die Scofield Reference Bible.
Die geskiedenis van Europa is verweef met die geskiedenis van die Christelike kerk. Hier het die geloof wortel geskiet, die hervorming plaasgevind, die Bybel is hier in verskillende Europese tale vertaal, kerke is gestig, en teologiese tradisies is gevorm. Europa se geskiedenis het die wêreld se denke tot vandag toe beïnvloed. Tog het die kerk se invloed op dié kontinent dramaties verander. Europa was die bakermat van die Christelike geloof en het nou ‘n sendingveld geword.
Ons leef in ’n tyd waarin Bybelse gebruike en kerklike tradisies dikwels bevraagteken word. Een van hierdie vraagtekens handel oor die doop van kinders. Dit is ‘n vraag wat sedert die beginjare van die Christelike kerk gevra word en wat dikwels in ons tyd herhaal word wanneer mense vra: Moet ‘n persoon nie eers tot geloof kom voordat hulle gedoop word nie?
Sondag is Vadersdag! Ons moet natuurlik elke dag vaders se rol in die samelewing en in ons gesinne waardeer en koester, nie net op dié spesifieke dag nie, maar vadersdag bied ’n unieke geleentheid om te fokus op hoe belangrik pa’s se rol in gesonde gesinne is. Dit skep ’n geleentheid om dankbaarheid te wys aan elke vader wat dié belangrike rol ernstig opneem.
Die Handelinge-boek noem meermale dat die eerste gelowiges “eendragtig volhard het in die gebed” (Hand. 1:14; vgl. ook 2:42, 4:24, 12:5). Dit was dikwels in die konteks van afwagting, tydens vervolging of wanneer ‘n groot sendingpoging aangewend is. Die gebed was nie net individueel in die binnekamer nie, maar ook gesamentlik as gemeente. Dit het dikwels in huise, soms in die tempel, en later tydens die groot vervolging van die kerk, selfs in ruimtes soos katakombes plaasgevind.
Daar is party name wat net eenvoudig mense se verbeelding aangryp as jy dit hoor. Een so naam is dié van Johanna van Arkel (Engels: Joan of Arc). Hoewel sy in die Middeleeue leef, klink haar lewe byna soos wat die Hebreërskrywer die wêreld se hantering van geloofshelde beskryf in Hebreërs 11:32-40. En daarom verdien sy haar plek in ons reeks oor besondere vroue in die kerkgeskiedenis.
In die geskiedenis van die kerk word belangrike persone soos predikante, teoloë en martelare wat geskryf, gepreek en geleef het om die waarheid te verdedig, gewoonlik onthou. Maar soms is die grootste invloed in hierdie mense se lewens nie diegene wat op ‘n kansel staan nie, maar dié wat agter hulle staan en hulle bemoedig wanneer hulle self ontmoedig word. Dit is dikwels ook vroue wat deur hul lewe, wysheid en geloof volgende geslagte beïnvloed het. Macrina, suster van Basilius die Grote en Gregorius van Nyssa, is só ’n figuur.