Kerkvaders: Miltiades

deur prof. Gerrit Smit

Miltiades: ’n Minder bekende apologeet van die Tweede Eeu

Miltiades is een van die minder bekende figure onder die tweede-eeuse Christelike apologete. Anders as Justinus of Athenagoras, het sy werke nie behoue gebly nie. Tog lees ons in die vroeë kerk van sy invloed, en sy naam verskyn in die tradisie as ’n belangrike verdediger van die geloof in ’n tyd van toenemende spanning tussen die kerk en die wêreld.

Historiese Konteks

Miltiades leef in die tweede eeu, waarskynlik in die tyd ná Justinus die Martelaar. Hy behoort tot die groep wat ons beskryf as die “Griekse apologete”, dit is skrywers wat die Christelike geloof in die taal en kategorieë van die Hellenistiese wêreld verdedig het.

Ons kennis van Miltiades kom hoofsaaklik deur latere skrywers, veral Eusebius van Caesarea, wat sy werke noem maar nie volledig oordra nie. Hierdie afhanklikheid van sekondêre getuienis beteken dat sy teologie rekonstrueer moet word uit fragmente en verwysings.

Werke en Inhoud

Miltiades het blykbaar verskeie werke geskryf, insluitend:

• ’n Apologie gerig aan die heidense wêreld of moontlik aan die Romeinse owerheid
• ’n werk teen die Jode
• en ’n polemiese skrywe teen sekere ketterse groepe

Hoewel die presiese inhoud verlore is, kan die aard van hierdie werke afgelei word uit die breër apologetiese tradisie. Sy apologie sou waarskynlik gefokus het op die verdediging van Christene teen beskuldigings van ateïsme, immoraliteit en politieke onbetroubaarheid. Die werk teen die Jode dui daarop dat hy ook betrokke was by intra-religieuse debat, veral oor die vervulling van die Ou Testament in Christus. Hierdie lyn is tipies van tweede-eeuse apologetiek, waar die kerk hulself tegelyk teen heidene en teen die sinagoge moes posisioneer.

Miltiades en die Montanisme

Een van die belangrikste aspekte van Miltiades se nalatenskap is sy betrokkenheid by die debat oor Montanisme. Volgens die vroeë tradisie het hy teen hierdie beweging geskryf. Montanisme het sterk klem gelê op sogenaamde nuwe profesieë en drome, en het ’n hernude, intensiewe werking van die Gees gepropageer. Miltiades se reaksie hierteen is belangrik. Dit plaas hom aan die kant van die kerk se groeiende onderskeiding tussen apostoliese openbaring en latere aansprake op direkte profesie. Miltiades het hierteenoor die rasionele en ordelike karakter van die Christelike openbaring beklemtoon.

Teologiese Profiel

Hoewel sy werke verlore is, kan ’n paar lyne tog getrek word:

• Hy staan binne die hoofstroom van die vroeë ortodoksie
• Hy funksioneer as apologeet, dus gerig op verdediging en verduideliking
• Hy neem deel aan die kerk se interne stryd teen dwaalleer
• Daar is geen aanduiding dat hy, soos Tatianus, in asketiese ekstremisme verval het nie. Inteendeel, sy opponering van Montanisme dui op ’n teologiese ingesteldheid wat orde, en kontinuïteit met die apostoliese tradisie beklemtoon.