Kerkvaders: Appolinarus van Hiërapolis
deur prof. Gerrit Smit
Apollinaris van Hiërapolis was een van die belangrike, maar vandag minder bekende, figure in die tweede-eeuse kerk. Hy staan binne die tradisie van die Griekse apologete, maar sy betekenis lê nie net in sy verdediging van die geloof teen die heidense wêreld nie, maar ook in sy betrokkenheid by interne teologiese en kerklike vraagstukke.
Historiese Agtergrond
Apollinaris was leraar van die gemeente in Hiërapolis in Frigië, waarskynlik gedurende die regering van keiser Marcus Aurelius (161–180 n.C.). Hierdie tydperk word gekenmerk deur bloedige plaaslike vervolgings en toenemende spanning tussen Christene en die Romeinse samelewing.
Appolinarus word gereken onder die tweede-eeuse apologete wat hul werke aan die keiser gerig het. Sy bediening val dus binne ’n tyd waarin die kerk nog nie politieke beskerming geniet het nie, en openbare verdediging noodsaaklik was.
Werke van Apollinaris
Hoewel sy werke nie volledig behoue gebly het nie, getuig die vroeë tradisie van ’n reeks geskrifte:
- Apologie aan Marcus Aurelius
Apollinaris het ’n apologie geskryf wat waarskynlik aan keiser Marcus Aurelius gerig was. In hierdie werk verdedig hy Christene teen beskuldigings en pleit hy vir regverdige behandeling. - Polemiese en dogmatiese werke
Hy het ook teen verskeie sektegroepe geskryf, insluitend moontlik die Montaniste. - Ander geskrifte
Eusebius noem verskeie werke van Apollinaris, insluitend geskrifte oor waarheid, vroomheid en waarskynlik ook oor die Pasga-viering.
Die “Donderlegioen”-Tradisie
Een van die bekendste tradisies wat met Apollinaris verbind word, is sy verwysing na die sogenaamde “Thundering Legion” of “Donderlegioen”. Volgens hierdie verhaal het Christelike soldate tydens ’n militêre veldtog vir reën gebid, waarna ’n wonderbaarlike storm die Romeinse leër gered het. Hierdie verhaal beskryf ’n militêre situasie tydens Marcus Aurelius se veldtogte. Die Romeinse soldate was in groot nood, waarskynlik weens dors. Toe het die Christelike soldate gebid, waarna ’n sagte, lewensreddende reën op die Romeinse leër geval het, wat hulle verkwik het en ’n storm met weerlig en donderweer die vyand getref het, wat paniek en verlies veroorsaak het.
Apollinaris gebruik hierdie gebeurtenis apologeties, naamlik om te wys dat Christene nie ’n bedreiging vir die staat inhou nie, maar eerder ’n seën. Hierdie argument pas binne die breër strategie van die apologete om die morele en sosiale waarde van Christene uit te wys.
Teologiese Profiel
Apollinaris se teologie kan nie volledig herwin word nie, maar sekere lyne is duidelik:
- Hy staan binne die ortodokse tradisie van die tweede eeu
- Hy beklemtoon die redelike karakter van die geloof
- Hy handhaaf die kontinuïteit tussen die Ou Testament en die Christelike openbaring
- Hy neem standpunt in teen dwaalleer
Sy betrokkenheid by die Pasga-debat is veral belangrik. Die tweede eeu kenmerk spanning tussen verskillende praktyke rondom die viering van Pasga, en Apollinaris se deelname wys dat hy deel was van die kerk se poging om eenheid en orde tussen Jode en Christene te handhaaf.
Apollinaris en die Kerk
Apollinaris verteenwoordig ’n fase waarin die kerk hulself duidelik begin posisioneer het teenoor die Romeinse staat, as ’n lojale maar onafhanklike gemeenskap; teenoor die heidense filosofie, as draer van die ware wysheid en teenoor dwaalleer, as bewaker van die apostoliese tradisie. Hy is dus nie bloot ’n apologeet nie, maar ook ’n kerkleier wat help om die grense van ortodoksie in die tweede eeu te trek.