Hoe kan ’n God van liefde Sy eie Seun offer?

’n Antwoord uit 1 Johannes 

deur prof. Gerrit Smit

Dié vraag bly vir baie mense ’n struikelblok. As God werklik liefde is, hoe kan Hy die dood van Sy eie Seun insluit in Sy verlossingsplan? Vir sommige klink dit na ’n botsing tussen liefde en geregtigheid. Die Johannesbriewe dwing ons egter om die vraag anders te stel. Die probleem lê nie by God se liefde nie, maar by ons begrip van versoening.

In Johannes se briewe word liefde nooit losgemaak van die kruis nie. Johannes bied nie ’n abstrakte besinning oor God se karakter nie, maar wys na ’n konkrete historiese daad. Die term waarmee hy hierdie daad beskryf, is die Griekse woord ἱλασμός (hilasmos), ’n woord wat ’n lang geskiedenis het, lank voor dit in die Nuwe Testament gebruik is.

In die klassieke Griekse godsdiens het ἱλασμός (en verwante woorde soos ἱλάσκομαι en ἵλεως) hoofsaaklik verwys na handelinge waardeur ’n god gunstig gestem is nadat daar ’n oortreding of belediging plaasgevind het. Die god was ontstem, en ’n offer of ritueel moes die verhouding herstel. Dit was nie bloot ’n innerlike ervaring van skulderkenning nie, maar ’n werklike verandering in die verhouding tussen mens en die god. Tog was die inisiatief by die Griekse godsdiens altyd menslik. Die mens moes iets doen om vrede met die god te bewerk.

Wanneer ons by die Septuaginta kom, word hierdie taal ingespan binne ’n radikaal ander teologiese raamwerk. Die Ou Testament leer dat God nie een van die gode onder baie is nie. Versoeningstaal word volop in die Ou Testament gebruik, veral in Levitikus. Hier word ἱλασμός en verwante terme verbind aan die versoeningsoffers, die reiniging van die heiligdom, en die herstel van die verbondsverhouding. Sonde bring werklike onreinheid en skuld mee, en dit moet regmatig hanteer word.

Belangrik is dat die Ou Testament die fokus verskuif. Die versoeningshandeling is nie ’n poging om God se humeur te laat bedaar nie, maar ’n God-gegewe middel waardeur Hy self versoening moontlik maak. Die bloed op die altaar is gehoorsaamheid aan God se eie voorskrif. God bly die Inisieerder, selfs wanneer die mens die offer bring.

Teen hierdie agtergrond kry die Nuwe Testament se gebruik van ἱλασμός besondere betekenis. In 1 Johannes 2:2 skryf Johannes dat Christus “die versoening (ἱλασμός) is vir ons sondes”, en in 1 Johannes 4:10 gaan hy verder: “Hierin is die liefde, nie dat ons God liefgehad het nie, maar dat Hy ons liefgehad het en Sy Seun gestuur het as ’n versoening (ἱλασμός) vir ons sondes.” Johannes neem die Ou-Testamentiese taal oor, maar vul dit Christologies.

Die eerste belangrike verskuiwing is dat ἱλασμός nie meer ’n daad is wat ons verrig nie, maar ’n Persoon wat God gee. Christus bring nie net versoening nie, Hy is die versoening. Die tweede verskuiwing is dat die inisiatief volkome by God lê. Anders as in klassieke Grieks, waar die mens ‘n god probeer gunstig stem, is dit hier God wat Sy liefde bewys deur self die versoening te bewerk.

Dit help ons om die oorspronklike vraag reg te beantwoord. God offer nie Sy Seun omdat die liefde ontbreek nie, maar juis omdat Sy liefde ernstig opgeneem word. Sonde word nie geïgnoreer of afgeskryf nie. God se toorn is nie ’n emosie nie, maar Sy regverdige reaksie op alles wat Sy goeie skepping verdraai. Liefde wat geen oordeel ken nie, is nie Bybelse liefde nie.

Johannes se Christologie laat geen ruimte vir die idee dat die Vader teen die Seun optree nie. Die Seun is nie ’n slagoffer van ’n woedende Vader nie, maar die gawe van God self. God stuur nie iemand anders om die prys te betaal nie. Daarom kan Johannes sonder teenstrydigheid sê dat die kruis die hoogste openbaring van liefde is.

Die vraag “Hoe kan ’n God van liefde Sy eie Seun offer?” kan dus nie beantwoord word sonder om ἱλασμός te verstaan nie. Die kruis is nie die rede waarom God ons liefhet nie, maar die bewys dat Hy ons liefhet. Dit is nie liefde ten koste van geregtigheid nie, en ook nie geregtigheid sonder liefde nie. In Christus word albei vervul.

Of om dit eenvoudiger te stel: God het nie Sy liefde tydens die kruis verloor nie, Hy het dit daar openbaar.